چه تحلیل از صنایع ریلی کشور و به تبع آن شرکت واگن پارس ارائه ميدهید؟
عاشوری: مشکلات صنایع ریلی کشور موضوعات فراگیری است. جلسات متعددي كه با وزارت خانهها، نهاد ریاست جمهوری، انجمنها و ... طي اين چند ماه گذشته داشتهام اين واقعیت را آشکار میکند که مسایل را لازم است به صورت زنجیروار در نظر بگیریم. صنایع ریلی و شرکتی مانند واگن پارس با انواع و اقسام مشکلات چون نیروی انسانی، منابع مالی، ارزی- ریالی و مشکلات انباشته شده از گذشته و انواع مسائلی که ميتواند واحد تولیدی را دچار کند دست و پنجه نرم ميکنند. این مشکلات با افزایش تولید و گردش نقدینگی بالا قابل حل است.
در ماهنامه صنعت حمل و نقل بارها بر کم مصرف بودن، به صرفه بودن و طبیعتپسند بودن حمل و نقل ریلی تاکید شده است. حال آن که در سه دهه بعد از انقلاب بر شقوق دیگر حمل و نقل به سبب ضرورتها و اولویتها بیش از حمل و نقل ریلی تاکید شد. آزادراهها، توسعه ناوگان نفتکش و کشتیرانی و حمل و نقل هوایی و فرودگاه سازی در مقایسه با حمل و نقل ریلی در اولویت قرار داشتند.
در دهه اول و دوم انقلاب به بحث حمل و نقل ریلی با توجه به مشکلاتی که داشتیم، پرداخته نشد. بعد از خاتمه جنگ نیز، علی رغم قوانین حمایتی در برنامه سوم و چهارم، حوزه حمل و نقل ریلی جزو اولویتهای توسعه ای کشور نبود.
قانون دسترسی آزاد به شبكه ريلي كه برای تسهیل ورود بخش خصوصي به امور حمل و نقل ریلی در سال 84 تصويب شد و بعد از آن اصل 44 قانون اساسی برای خصوصی سازی و مشارکت بخش خصوصی، همگی به کمک آمد منتهی در مجموع حمل و نقل ریلی همچنان در وضعیت نامناسب و عقب مانده ای قرار دارد. هنوز فعالیتهای زیادی برای توسعه آن پیش رو داریم. هرچند خصوصی سازی در این بخش به جریان افتاده است اما مشتریان صنایع ریلی هنوز رغبتی به سفارش ساخت ندارند. تا چند سال پیش خریدار واگن دولت و شرکت رجا بود که هر ساله برای آن بودجه ای تعریف ميشد و به تبع آن سفارش برای واگن وجود داشت. در حال حاضر دولت از خرید واگن منع شده است و خریداران واگن تماماً بخش خصوصی هستند که رویکرد و انگیزه ای برای سفارش واگن ندارند.
تا زمانی که بودجه و انگیزههای اقتصادی برای بخش ریلی ایجاد نکنیم، بخش خصوصی سرمایه گذاری نميکند و نتیجه آن خواهد بود که خط سفارش تولید واگن در کشور به جریان نخواهد افتاد. این زنجیرهها به یکدیگر مرتبط هستند. اگر قرار باشد مشکل در حوزه تولید حل شود، ابتدا باید مشکل را در بخش سرمایه گذاری بخش خصوصی حل کنیم. برای ایجاد انگیزه برای سرمایه گذاری بخش خصوصی، باید این حوزه را جذاب، سودآور و دارای توجیه اقتصادی کنیم.
از سال 87 تاکنون (3 سال) تسهیلات مناسب بانکی به شرکتهای حمل و نقل برای خرید واگن پرداخت نشده و برای سال 90 نیز چشم اندازی وجود ندارد.
باید در بودجه سال 91 برای پرداخت تسهیلات به شرکتهای حمل و نقل ریلی پیش بینیهای لازم صورت پذیرد. چنانچه منابع مالی برای این موضوع پیش بینی شود ميتوان امیدوار بود تا قراردادهایی که در طول 3 سال گذشته معوق ماندهاند به سرانجاميبرسند.
در سرمایه گذاری بخش خصوصی در برنامه پنجم توسعه دو ماده قانوني برای سرمایه گذاری بخش ریلی وجود دارد. ماده 164 قانون که بر اساس آن دولت موظف است شرایط و بستر را به گونه ای فراهم کند که بخش خصوصی در امور ریلی به روشهای مختلف سرمایه گذاری کند و ديگري قانون توسعه حمل و نقل عموميو مدیریت مصرف سوخت كه قانون خوبی است اما به شرط این که اجرا شود. باید در بودجههای سالانه، تبدیل به رديف بودجه شود. دولت، مجلس، انجمنها و سایر بخشهای مرتبط با بخش حمل و نقل ریلی باید تلاش کنند تا در قانون بودجه سال 91 به آنها مبلغی اختصاص داده شود.
با توجه به این توضیحات، تأثیر اجرایی شدن طرح هدفمندی یارانهها در این یک سال گذشته بر توسعه حمل و نقل ریلی چه بوده است؟ با توجه به این که یکی از اهداف این طرح کمک به آن بخشهایی از اقتصاد مانند حمل و نقل ریلی بوده است که در گذشته همان طور که اشاره کردید از حمایت لازم بهره مند نبودهاند.
عاشوری: بحث هدفمندی یارانهها، دو جنبه ملی و صنفی دارد. از نظر جنبه ملی این کار باید انجام ميشد تا سودی برای جامعه داشته باشد. در بعد دیگر که صنفی و تولیدی است، در بخش حمل و نقل ریلی حدود 5/1 سال جلسات کارشناسی در تماميسطوح برگزار شد. نتیجه این جلسات تهیه بسته حمایتی در حوزه حمل و نقل جاده ای، هوایی، دریایی و ریلی بود که تکلیف را تا 5-4 سال آینده مشخص ميکرد. متاسفانه در حوزه صنعت حمل و نقل ریلی تاکنون شاهد این حمایتها و تسهیلات نبودیم. در حالی که در این بسته پرداخت براي توسعه ناوگان، سرمايهگذاري براي احداث خطوط، کاهش مصرف انرژی و حمایتهاي يارانهاي از صنعت ریلی ديده شده بود و در كارگروه اصلي هدفمند كردن يارانهها با حضور رئيس جمهوري به تصويب رسيد كه تاكنون در حوزه ريلي شاهد عملياتي شدن اين بسته حمايتي نيستيم.
یعنی با توجه به تصویب بسته حمایتی باز چشم اندازی در این مورد وجود ندارد؟
عاشوری: هرچند اثرات هدفمندی یارانهها در بخش تولید واگن و صنایع ریلی به نسبت سایر واحدهای انرژی بر، قابل توجه نیست و همین دلیل موجب شده است تا واحدهای دیگر در کانون حمایتهای دولت قرار بگیرند صنایع توليدي ریلی در مصرف انرژی مشکلات کمتری به نسبت سایر صنایع و واحدهای تولیدی دارند. اما مشکل کنونی صنعت واگن سازی متأثر از عدم سرمایه گذاری بخش خصوصی در خرید ناوگان است. شرکتهایی هستند که با صنایع ریلی نزدیک به 3 سال است قرارداد منعقد کردهاند اما این قراردادها به دلیل عدم پرداخت 25 درصد پیش پرداخت عملی نشده است. اين شرکتها از طرف راهآهن به بانکها و صندوق ذخیره ارزی معرفی شدهاند، اما تسهیلات و منابع ارزی در اختیار این بخش قرار نگرفته و به تبع آن صنایع ریلی نیز آسیب دیدهاندو با كمترين ظرفيت توليدي مشغول به كار هستند.
در حال حاضر میزان قراردادهای معوق شرکت واگن پارس چه میزان است؟
عاشوری: در حال حاضر قرارداد 5 هزار دستگاه واگن باری با بخش خصوصی و 300 دستگاه واگن مسافری منعقد شده است که این قراردادها عملیاتی نشده است. منتظر پرداخت تسهیلات از بانکها و صندوق ذخیره ارزی هستیم. با شرکتهایی که 1000 واگن قرارداد داشتهاند، 3 سال است که منتظر تسهیلات هستند صحبت کردیم و متقاعدشان کرده ایم تا از سهم آورده خود برای تولید واگن دست به کار شویم تا خط تولید نخوابد و با پرداخت یک چهارم مبلغ بتوانیم 25 درصد از قرارداد را عملیاتی کنیم. در صورتی که تسهیلات را دریافت کنند، قرارداد 100 درصد خواهد شد. با این روشها قرارداد ساخت 700 دستگاه واگن را به جریان انداخته ایم. با این شگردها، تولید شروع ميشود و شرکت نفسی ميکشد اما اگر بخواهیم فقط به این موارد اکتفا کنیم، از ظرفیتهای موجود بهره ای نخواهیم برد. مجموعه ای هستیم که هم با مترو و شركت رجا و شركتهاي خصوصي کار ميکنیم. شرکت مترو نیز با مشكل پرداخت مطالبات مواجه است و کمبود نقدینگی دارد.
واگن پارس در گذشته صادرات هم داشت. قراردادهای صادراتی هم اکنون در چه مرحله ای قرار دارد؟
عاشوری: شرکت واگن پارس، سابق بر این به 5 کشور (سودان، بنگلادش، کوبا، سوریه و چین) صادرات داشته است. ( به کشور چین بوژی صادر کردیم) تنها صادر کننده ناوگان ریلی در کشور هستیم.
در حال حاضر در حال بازاریابی در خاورمیانه، آفریقا و امریکای جنوبی هستیم. توافق نامه ای با راه آهن عراق برای بازسازی 1600 ناوگان باری را نیز امضا کرده ایم.
با توجه به شرایط موجود، فناوریهای ساخت واگنها در چه سطحی قرار دارد؟
عاشوری: به سبب رویکرد صادراتی شرکت واگن پارس طبیعی است که سطح استاندارد محصولات بالا است تا قادر باشیم با کشورهای قویتر رقابت کنیم. حتی ضعیفترین کشورها، زمانی که تصميم ميگيرند برای خرید کالا از کشور دیگر اقدام کنند به استانداردهای بالای محصولات توجه دارند. پایه و اساس تأسيس شركت واگن پارس با همکاری کشورهای پیشروی اروپایی بوده است، از نظر سطح استانداردها و مهندسی شرایط خوبی داریم. بالغ بر 200 نیروی کارآمد و زبده در بخش مهندسی و طراحی و پژوهشی واگن پارس مشغول به کار هستند.
انواع ناوگان ريلي در شركت واگن پارس طراحی و محاسبات مربوطه انجام ميشود. زمانی که مناقصات بینالمللی انجام ميشود، در فضای کاملا رقابتی حضور ميیابیم و با کشورهایی که از نظر فناوری بالا هستند و کشورهایی که قیمت پایینتری ارائه ميدهند رقابت ميکنیم. واگن پارس در این زمینه موفق بوده است. با قراردادی که با سازمان گسترش و نوسازی صنایع ریلی منعقد کردیم توانستیم در بخش طراحی که کمتر فعال بودیم وارد شویم. قرارداد طراحی متروی ملی را دنبال ميکنیم. هم اکنون در این بخش که کمتر کار شده، صاحب توانایی طراحی شده ایم. شرکت واگن پارس از نظر توان طراحی مهندسی و فناوری در سطح بالایی است و با کشورهای اروپایی به راحتی رقابت ميکند.
جزئیات حجم قرارداد با کشور عراق چیست؟
عاشوری: تفاهم نامه بین راه آهن عراق و شرکت واگن پارس برای بازسازی 1600 دستگاه واگن باری و 100 دستگاه واگن مسافری است. حجم این پروژه در بخش باری 50 میلیون یورو و در بخش واگن مسافری 10 میلیون یورو است. تنوع واگنهای این کشور و حجم آسیبها بسیار زیاد است. به همین جهت گروهي از طرف واگن پارس در محل پروژه مستقر شده و بر اساس نوع واگنها قرارداد بسته ميشود.
در پایان باید اشاره کنم که صنایع ریلی کشور تنها با سفارش و رشد شرکتهای خصوصی حمل و نقل ریلی رونق ميگیرند. مشکل بخش خصوصی زمانی به طور جدی حل ميشود که دولت به طور جدی به ارائه تسهیلات کمک کند.
شرکت واگن پارس در سه دهه گذشته فراز و نشیب زیادی را پشت سر گذاشته است. بیش از نیمياز واگنهای فعال در شبکه ریلی را تولید کرده و در حال حاضر حدود 1 سال است که شرکت خصوصی شده است. رویکرد سهامدار جديد اين است که شرکت را به اوج برساند و تولید داخلی و صادراتی را گسترش دهد.
مذاکره برای عقد قرارداد قطارهای مسافربری تندرو در مسیر تهران- مشهد كه ناوگان مسافربری این پروژه 800 واگن است از جمله پروژههايي است كه ساليان سال ظرفيت اين شركت را تكميل ميكند و علاوه بر ساخت واگن، تعميرات و نگهداري اين واگنها نيز است.
در مجموع طي سال جاري وضعيت بهتري نسبت به سال گذشته در توليد خواهيم داشت.